Eelco Taams

Samenvatting

De PvdA streeft naar behoud van zelfstandigheid. Uitbreiding van OVERgemeenten is daarvoor een noodzakelijke voorwaarde en wordt door ons actief bevorderd. We zouden graag zien dat Landsmeer zich aansluit en zien de gemeente Waterland ook als een mogelijke optie.

Lukt die uitbreiding niet, dan is meer structurele samenwerking met Zaanstad als centrumgemeente de beste optie voor Oostzaan en Wormerland. Dat noemen we een strategische alliantie in ons verkiezingsprogramma.

Als Oostzaan echt niet zelfstandig verder kan binnen OVERgemeenten, stellen wij voor te kiezenvoor aansluiting bij Zaanstad en Wormerland tot één gemeente Zaanstreek. Daarmee zijn de sociaaleconomische banden het sterkst, delen we een sterke infrastructuur en hebben we historische en culturele banden.

De PvdA pleit voor een degelijk en interactief proces voordat de Raad met stellige uitspraken komt over de toekomst van ons dorp. De bevolking moet daar op een goede manier bij worden betrokken.

Rapport Bandell

De discussie over de bestuurlijke toekomst van Oostzaan is losgebarsten. Eerst kwam het rapport Bandell op grond waarvan is geopperd dat er in Zaanstreek/Waterland twee gemeenten moeten overblijven: een gemeente Zaanstreek en een gemeente waarin de Waterlandse gemeenten samengaan. Vervolgens wierp waarnemend burgemeester Leegwater in zijn nieuwjaarstoespraak een knuppel in het hoenderhok: samengaan is beter dan samenwerken. Hij meldde ook dat Oostzaan kiest voor aansluiting bij Groot Waterland. Dat zijn alle kleine gemeenten in de regio samengevoegd, dus zonder Purmerend (en dan ook Beemster). De Oostzaanse politiek was verbaasd en houdt nog steeds vast aan behoud van zelfstandigheid. Begrijpelijk, want we zijn er in het verleden toch op eigen kracht in geslaagd om voor onze burgers op een betaalbare manier voor een hoog voorzieningenniveau en een prettige leefomgeving te zorgen. Wij delen het negatieve oordeel van Bandell over ons samenwerkingsmodel bij uitbreiding niet. Dat wordt in het rapport onvoldoende onderbouwd. Maar hoe nu verder?

Verkiezingsprogramma.

De Partij van de Arbeid in Oostzaan heeft in het verkiezingsprogramma opgenomen dat behoud van de zelfstandigheid door uitbreiding van OVER-gemeenten de voorkeur verdient en als dat niet lukt, gekozen moet worden voor samenwerking van OVER met een grote strategische partner en daarbij denken we aan Zaanstad. De uitbreiding van OVER verloopt moeizaam, maar is niet kansloos. De discussie in Landsmeer woedt nu volop en aansluiting bij OVER is daar weer een serieuze optie geworden. Maar ook aansluiting bij Amsterdam of de Waterlandse kustgemeenten. In Waterland lijkt samenwerking niet langer onbespreekbaar. Er komt een onderzoek naar de bestuurskracht. Zaanstad heeft het rapport Bandell omarmd en lijkt ook te kiezen voor samengaan i.p.v. samenwerken. Zaanstad is groot genoeg om het alleen te redden, maar verwacht dat schaalvergroting zal zorgen voor meer slagvaardigheid en een sterkere positie van de regio. Dat kan dan vervolgens zorgen voor een sterkere economie en betere werkgelegenheid. Wat PvdA Oostzaan niet wil is het steeds meer taken beleggen bij onduidelijke regionale hulpstructuren.

Nieuwe keuze

Oostzaan en Wormerland kunnen klem komen te zitten als Landsmeer kiest voor Amsterdam of samengaan in regio Waterland en als gemeente Waterland kiest voor geheel zelfstandig blijven of aansluiting bij Purmerend of Edam/Volendam. Dan kunnen we het op zich interessante concept niet realiseren van een stuk of vier gelijkwaardige kleine gemeenten die min of meer zelfstandig kunnen blijven door de ambtelijke organisatie te bundelen in OVER. Met zijn tweeën red je het op den duur niet, dus moeten we het in dat geval over een andere boeg gooien. Een ander argument voor een nieuwe keuze is het steeds groter wordende democratisch tekort door alle regionale samenwerkingsverbanden waar de negen gemeenten in meedoen. Door de decentralisaties zijn daar
nieuwe wettelijk verplichte samenwerkingsverbanden bij gekomen. Bij elk nieuw samenwerkingsverband verliest de gemeenteraad een stuk autonomie en verschuift de werkelijke macht naar moeilijk te controleren regionale structuren. Dat geldt zeker voor de belangrijke taken die de gemeente er bij heeft gekregen op het gebied van werkgelegenheid, zorg en jeugdzorg. 

Positief kiezen

Een belangrijke strategische keuze over de toekomst van Oostzaan moet niet gebaseerd zijn op eennegatieve insteek: kiezen voor een bestuurlijke structuur die is gebaseerd op gemeenschappelijke afkeer van de steden Amsterdam, Purmerend en Zaanstad. Er moet worden gekeken naar de relaties die we in de regio hebben, naar wat een samenhangend en herkenbaar geheel oplevert en waar onze burgers het meest aan hebben. Dan is samenwerken (onze voorkeur) of samengaan in de Zaanstreek een aantrekkelijke keuze voor Oostzaan en Wormerland als uitbreiding van OVER niet tot stand komt.

Sociaaleconomisch

Oostzaan heeft veel banden met Zaanstad. Daar gaan we naar school en naar veel centrumvoorzieningen. We gaan er winkelen, sporten, stappen en naar het theater. Velen van ons hebben er familie, vrienden en collega's. We vinden er ook werk en de Oostzaanse bedrijven hebben veel contacten met die in Zaanstad en dat levert banen op. Voor de uitvoering van de belangrijke Participatiewet biedt onze samenwerking met de Zaanse sociale dienst, het jongerenloket en het
Werkplein ons goede kansen om mensen met een beperking mee te laten doen op de arbeidsmarkt.
Voor de democratie is het een goede zaak als de lokale overheid past bij de sociaaleconomische samenhang die er al is. En gezien de schaal van het geheel is het ook de beste manier om het democratisch tekort te verkleinen of op te heffen. Vrijwel alle gemeentelijke taken kunnen in de Zaanstreek worden uitgevoerd zonder allerlei gemeenschappelijke regelingen en dus direct onder de verantwoordelijkheid van de democratisch gekozen volksvertegenwoordigers. Het bestuurlijk centrum is dichtbij en goed bereikbaar vanuit Oostzaan. De relaties met de Waterlandse dorpen en stadjes zijn een stuk minder sterk en er zijn geen centrumvoorzieningen waar wij gebruik van maken.

Infrastructuur en ruimte

Oostzaan heeft uitstekende verbindingen met Zaandam en de rest van de Zaanstreek via de A8, de Kolkweg en de Kerkstraat. Ook is er uitstekend openbaar vervoer en dat wordt zeker slechter als we moeten overstappen naar de OV concessie Waterland. Er zijn goede fietsverbindingen en vaarroutes. We delen de Polder Oostzaan met elkaar. Het is 20 minuten fietsen van gemeentehuis tot gemeentehuis. Er is sprake van een samenhangende infrastructuur en het zou efficiënt zijn als het beheer van ons samenhangende lokale wegennet in een hand zou zijn. We kunnen, afgezien van
Landsmeer (dat in het rapport Bandell bij de Zaanstreek wordt ingedeeld), de regio Waterland alleen bereiken via Purmerend of Amsterdam en het beheer van de Waterlandse wegen is relatief duur door de vele buitenwegen in het uitgestrekte gebied. Die worden nu nog vaak door het waterschap onderhouden, maar gaan straks naar de gemeente.

Gedeeld verleden

Oostzaan is een van de moederdorpen waaruit de Zaanstreek is ontstaan. De terp in ons centrum was een van de eerste plekken die tot ontwikkeling kwamen. Ons dialect is een Zaans dialect en verwant aan het Westfries. De molens waaraan de Zaanstreek zijn sterke identiteit ontleent stonden voor een groot deel ten oosten van de Zaan in de polder die vanuit Oostzaan werd bestuurd, zo ook de beroemde scheepsbouw in Oostzaandam. Ons geliefde landschap en dorpslint zijn
duizend jaar geleden ontstaan uit een groot project vanuit Kennemerland om de Zaanse veenmoerassen te ontginnen en bewoonbaar te maken. Het gedeelde verleden hield, bestuurlijk gezien, pas op in 1811 en we zijn vervolgens buiten de vorming van Zaanstad gebleven.
Er wordt nu wel eens naar voren gebracht dat Oostzaan nu meer verbonden is met Waterland omdat het gaat om een gedeelde groene, agrarische functie. Veel samenwerking bestaat er echter niet los van de recreatieschappen waarin ook de provincie en de steden vertegenwoordigd zijn. 
Groen zijn we zeker, agrarisch eigenlijk niet echt en geld geven we aan het beheer van het landschap nauwelijks uit. Het zijn vooral hogere overheden en de grote gemeenten die geld uitgeven aan het beheer van natuur en landschap. Met name de provincie en het waterschap borgen een verantwoord natuurbeleid. De lokale bestuurder die in de afgelopen jaren het meest heeft betekend voor ons deel van Landschap Laag Holland was Robert Linnenkamp (GL), wethouder van
Zaanstad. De daar gelegen veenweidegebieden kennen een problematiek die sterk lijkt op die van het Oostzanerveld. Dus ook bij het behoud van het cultuurlandschap kent Oostzaan een verwantschap met de rest van de Zaanstreek.

Conclusie

We moeten in Oostzaan niet de kop in het zand steken en hopen dat de noodzaak om te komen tot meer samenwerking of tot samengaan vanzelf over gaat. Als de uitbreiding van OVERgemeenten niet lukt, dan is intensievere samenwerking met Zaanstad of samengaan daarmee logisch en biedt veel kansen voor een goede uitvoering van de belangrijke taken die de gemeente heeft. De lokale politiek heeft de opdracht te kiezen voor een oplossing waaraan onze bevolking het meest heeft. Dat zal het best lukken met een overzichtelijke en democratisch bestuurde lokale overheid met een
sterke ambtelijke organisatie. De kans daarop is voor Oostzaan het grootst als de Zaanstreek zich op
een of andere manier verenigt als uitbreiding van OVER niet lukt.

Proces

Dit stuk is bedoeld als bijdrage aan de discussie over de toekomst van Oostzaan. De fractie van de PvdA zal een voorstel aan de Oostzaanse leden doen met betrekking tot de koers waarmee de partij de komende discussies in zal gaan en zal ook bevorderen dat de mening van de bevolking betrokken wordt bij de discussie en de besluitvorming.
Namens de PvdA fractie in Oostzaan 

Eelco Taams
(oud wethouder Oostzaan)

­